Afrikada Sıtma Kontrolü İçin Araştırılan Cikletler

[B]Metriaclima callainos ve Cynotilapia afra'nın Sivrisinek Kontrolünde Biyolojik Ajan Olarak Larva Yiyici (Larvivor) Potansiyeli[/B]

Watson Mbizi1, Themba Mzilahowa2, Gilson Njunga3, Moses Lackson2, Martin Chiumia2 and Wilson W. L. Jere1

1 Africa Centre of Excellence in Aquaculture and Fisheries, Department of Aquaculture and Fisheries Science, Lilongwe University of Agriculture and Natural Resources, Lilongwe, Malawi
2 Malaria Alert Centre and Communicable Diseases Action Centre, Kamuzu University of Health Sciences, Blantyre, Malawi
3 Trustees of Agriculture Promotion Programme, Lilongwe, Malawi

[B]Özet[/B]

[B]Arka Plan[/B] Sıtma (Malaria), Malavi de dahil olmak üzere Sahra Altı Afrika ülkelerinde önemli bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Böcek ilacı direnci, sıtma vektör kontrolü için önemli bir zorluktur. Malavi'de, larva kaynak yönetimi (LSM- larval source management), tamamlayıcı bir sıtma vektör kontrol stratejisi olarak teşvik edilmektedir. Bununla birlikte, diğer ülkelerde etkili olduğu kanıtlanmış olan larva yiyen balıklar kullanılarak yapılan biyolojik kontrol, yerli larva yiyen balıkların biyolojik sivrisinek kontrolünde uygulanmasına rehberlik edecek bilgi eksikliği nedeniyle uygulanmamaktadır. Bu çalışma, yerli Metriaclima callainos (Kobalt mavisi ciklet) ve Cynotilapia afra'nın (Afra ciklet) duyarlı Anopheles gambiae sensu stricto (Kisumu türü) sivrisinek larvaları üzerindeki larva yeme potansiyelini laboratuvar koşullarında değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.

[B]Yöntemler[/B] Anopheles gambiae sensu stricto'nun dördüncü evre larvaları üzerindeki avlanma oranını değerlendirmek için 24 saatlik bir biyolojik test yapılmıştır. İkinci olarak, 4. evre larvalar üzerindeki avlanma, alternatif balık yemlerinin (zooplanktonlar ve balık pulları) yokluğunda ve varlığında değerlendirildi. Daha sonra, An. gambiae'nin ikinci, dördüncü evre larvaları ve pupa evresi üzerindeki balık avlanması değerlendirildi.

[B]Sonuçlar[/B] 24 saatlik bir biyolojik testte, M. callainos 883,4 ± 66,7 An. gambiae larvası tüketirken, C. afra 247,5 ± 25,2 An. gambiae larvası tüketti. Alternatif balık yemlerinin varlığı, iki balık türünün larva tüketimi üzerinde önemli bir etkiye sahip değildi. Metriaclima callainos, ikinci evre larvalara göre dördüncü evre larvaları ve pupaları tercih ederken, C. afra sivrisineklerin üç gelişim evresinin tamamında eşit oranda avlandı.

[B]Sonuç[/B] olarak, laboratuvar koşullarında, Malavi Gölü'nde yaşayan iki ciklet türü olan M. callainos ve C. afra, yüksek larva yeme potansiyeli göstermiştir. Bu çalışma, Malavi Gölü'nde potansiyel larva yiyen balıkların varlığına dair ilk belgelemeyi ve bilgiyi sağlamaktadır ve daha sonraki çalışmalar, doğal ortamdaki avlanmalarını değerlendirmeye odaklanmalıdır.

[B]Arka Plan[/B]

Sivrisinekler (Diptera: Culicidae), insan ve hayvanlarda önemli hastalıkları bulaştırarak önemli halk sağlığı sorunlarına yol açan böceklerdir. Taksonomik olarak, 112 sivrisinek cinsi bilinmektedir ve bunlardan üç cins; Anopheles, Aedes ve Culex, viral, parazitik ve bakteriyel hastalıkların başlıca vektörleridir. İnsan hastalıkları arasında sivrisinekler sıtma, chikungunya, zika, lenfatik filaryazis, sarı humma, dang humması ve diğerlerini bulaştırır. Malavi'de sıtma, hastalığı kontrol altına almak için yapılan sayısız müdahaleye rağmen, 4.810.000 vaka ile morbidite (tıp ve epidemiyolojide bir popülasyon içindeki hastalanma veya hastalıkla yaşama durumu) ve mortalitenin (ölümlerin) ana nedeni olmaya devam etmektedir.

Larva kaynak yönetimi (LSM), küresel entegre sivrisinek kontrol programlarının önemli bütünleyici bileşenlerinden biridir; sivrisinek larvalarının ve pupalarının üreme alanlarının ortadan kaldırılması veya doğrudan öldürülmesi yoluyla, yetişkin sivrisinek popülasyonunu azaltarak sivrisineklerin sucul gelişim aşamalarını hedefleyerek kontrol etmeye odaklanır. Malavi'de, LSM yaklaşımı, sivrisinek üreme alanlarında larvisit uygulaması ve habitat manipülasyonunu kullanır ve büyük ticari şeker plantasyonlarında lokalize edilmiştir. Bununla birlikte, bütçe yetersizliği, iş gücü ve zaman talebi nedeniyle bu müdahalelerin sürdürülebilirliği yetersizdir.

LSM'ye larvisit yiyen balıkların entegre edilmesinin maliyet etkin, daha az zaman ve iş gücü gerektiren ve sürdürülebilir bir yaklaşım olduğu bilinmektedir. Sivrisinek kontrolünde balık kullanımı, önemli bir biyolojik ajan olarak kapsamlı bir şekilde araştırılmış ve yaygın olarak uygulanmıştır. Larvisit yiyen balıkların, Rusya, Türkiye ve İran, İtalya, Afganistan, Mısır, Cibuti ve Fas gibi ülkelerde sıtmanın azalmasına ve ortadan kaldırılmasına önemli ölçüde katkıda bulunduğu belgelenmiştir. Larva yiyen balıklar, kimyasal insektisitlere (tarım zararlıları, sivrisinek, pire, tahtakurusu ve hamamböceği gibi istenmeyen böcekleri ve haşereleri kontrol altına almak ya da öldürmek amacıyla formüle edilmiş kimyasal veya biyolojik pestisit türleridir) aşırı bağımlılığı önemli ölçüde azaltma yeteneğine sahiptir, böylece insektisit direncinin ortaya çıkmasını azaltır, kirlenmeyi önler ve bu insektisitlerin çevre ve hedef olmayan türler üzerindeki zararlı etkilerini engeller.

Larva yiyen balıklar, yerli balıkların larva yeme potansiyeli hakkında bilgi eksikliği nedeniyle şu anda Malavi'deki LSM'de sivrisinek kontrol ajanı olarak kullanılmamaktadır. Bu nedenle, bu çalışma, Malavi Gölü'nden iki yerli balık türünün, Metriaclima callainos (Stauffer ve Hert, 1992) ve Cynotilapia afra (Günther, 1894)'ün, laboratuvar koşullarında sivrisinek kontrolü için potansiyel biyolojik ajanlar olarak larva yeme potansiyelini değerlendirmeyi amaçlamıştır.

[B]Yöntemler[/B]

Bu çalışma, Ocak-Nisan 2024 tarihleri arasında Malavi'nin Blantyre şehrindeki Kamuzu Sağlık Bilimleri Üniversitesi (KUHeS) bünyesindeki bir araştırma merkezi olan Sıtma Uyarı Merkezi ve Bulaşıcı Hastalıklar Eylem Merkezi'nde (MAC-CDAC) yürütülmüştür (Şekil 1).

[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261253271.jpg[/IMG]
[B]Şekil 1.[/B] Malavi haritası, Malavi'nin Blantyre şehrinde bulunan Kamuzu Sağlık Bilimleri Üniversitesi'ndeki Sıtma Uyarı Merkezi'nin konumunu göstermektedir.

[B]Balık toplama ve adaptasyon[/B]

Balıklar, Malavi Gölü'nün kuzey kesimindeki Nkhata Körfezi bölgesindeki Mundola ve Lions Cove'da dalgıçlar tarafından toplanmıştır. Balıklar, tedavi ve şartlandırma için Salima'daki Stuart M Grant süs balığı çiftliğine taşınmış ve 5 gün boyunca orada bekletildikten sonra Blantyre'deki MAC-CDAC laboratuvarına nakledilmiştir. Balıklar, deneyler sırasında 60 litrelik bir akvaryumda tutulmuş ve pul yemle beslenmiştir.

[B]Kullanılan balık türlerinin açıklaması[/B]

[B]Cynotilapia afra[/B]

C. afra, tipik olarak daha derin bölgelerde, genellikle 50 m'nin ötesinde yaşayan, ancak açık sularda da bulunabilen kaya üzerinde yaşayan bir ciklet türüdür. Cynotilapia cinsi, farklı ülkelere ihraç edilen en yaygın on süs balığı cinsi arasında yer almaktadır. Kuzey ve orta bölgelere özgü olan bu balıklar, öncelikle su sütunundaki zooplankton ve fitoplanktonla beslenirler. Erkeklerde mavi çizgili, sarı, turuncu, beyaz veya siyah sırt yüzgeci ve alın gibi farklı renkler bulunurken, dişiler açık mavi-kahverengi renktedir ve dikey mavi-siyah çizgileri yoktur. Tamamen büyüdüklerinde, hem erkekler hem de dişiler maksimum standart uzunlukları olan 10,1 cm'ye ulaşabilirler. Bu çalışmada kullanılan türler çoğunlukla kahverengi olup dişilerde belirgin siyah dikey çizgiler, erkeklerde ise açık siyah dikey çizgiler bulunmaktaydı (Şekil 2). Ayrıca, erkeklerin sırt ve kuyruk yüzgeçleri sarı kenarlı siyah renkteydi. Bu çalışmada, erkeklerin ortalama ağırlığı 3,4 ± 0,23 g ve standart uzunluğu 53,75 ± 1,32 mm iken, dişilerin ortalama ağırlığı 3,16 ± 0,3 g ve standart uzunluğu 51,2 ± 2,27 mm idi.

[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261255361.jpg[/IMG]
[B]Şekil 2.[/B] Cynotilapia afra. dişi (a) ve erkek (b). (Photo: Watson, 2024)

[B]Metriaclima callainos[/B]

Metriaclima cinsi şu anda Malavi Gölü'ne özgü 26 resmi olarak tanımlanmış türü içermekte olup, mbuna türlerinin en tür bakımından zengin kompleksini oluşturmaktadır. Metriaclima callainos, doğal olarak Nkhata Körfezi'nde bulunan kaya üzerinde yaşayan bir ciklettir. Daha sonra Likoma, Namanje ve Thumbi Batı Adası gibi diğer bölgelere tanıtıldı ve o zamandan beri Nankumba Yarımadası'ndaki tüm adalara yayıldı. Dişiler açık mavi, erkekler ise anal yüzgeçlerinde sarı leke bulunan koyu mavi renktedir (Şekil 3). Yetişkin, maksimum 9,77 cm standart uzunluğa kadar büyüyebilir. Diğer bazı cikletler gibi, M. callainos da ağızda kuluçka yapan balıklardır. Bu çalışmada kullanılan balıkların ortalama ağırlığı 8,4 ± 0,4 g ve standart uzunluğu 72,5 ± 1,19 mm (erkekler için) ve 7,9 ± 0,3 g ve standart uzunluğu 65,5 ± 1,936 mm (dişiler için) idi.

[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261256461.jpg[/IMG]
[B]Şekil 3.[/B] Metriaclima callainos: dişi (a) ve erkek (b). (Photo: Watson, 2024)

[B]Hassas Anopheles gambiae kolonisi yetiştirme ve bakımı[/B]

Hassas Anopheles gambiae'nin MAC-CDAC böcek yetiştirme tesisinde yetiştirilen yetişkin sivrisinekler, larvalar ve pupaları An. gambiae sensu stricto (s.s.) (Kisumu türü) (bundan sonra An. gambiae olarak anılacaktır) kullanılmıştır. Erkek ve dişi yetişkin An. gambiae'ler 30×30x30 cm plastik Bugdorm kafeslerinde (MegaView Science Co Ltd. Tayvan) tutulmuş ve serbestçe çiftleşmelerine izin verilmiştir. Bakım için, sivrisinek kafesinin üzerine yerleştirilen ıslatılmış pamuk aracılığıyla %10’luk sakkaroz çözeltisi ile beslenmişlerdir. Dişi An. gambiae'ler, Hemotek membran besleme sistemi aracılığıyla inek kanı ile beslenmiştir. Yumurtalı dişilere, yumurtlama için altlık olarak Whiteman filtre kağıdı bulunan yumurtlama kapları sağlanmıştır. Yumurtalar 27 ± 2 °C sıcaklıkta ve %80 ± 10 bağıl nemde kuluçkaya yatırılmıştır. Sivrisinek larvaları, tüm gelişim aşamaları boyunca günde bir kez toz haline getirilmiş Tetramin Tropikal pul balık yemiyle beslendi.

[B]M. callainos ve C. afra'nın 4. evre An. gambiae larvaları üzerindeki avlanma etkinliği 24 saatlik süre içinde incelendi[/B]

Rastgele kontrollü bir deney, sondaj kuyusundan elde edilen 2 litre yeraltı suyuyla doldurulmuş 4 litrelik 18 plastik kapta gerçekleştirildi. Plastik kapların su yüzey alanı ve derinliği sırasıyla 324 cm² ve 6,5 cm idi. Her balık türü için 8 balık kullanıldı (4 erkek ve 4 dişi) ve her balık ayrı bir deney kabına yerleştirildi. Her deney kabında, deney süresi boyunca çözünmüş oksijenin sağlanması için hava pompasına bağlı havataşı vardı. (Şekil 4). Balıklar, sivrisinek larvalarının yerleştirilmesinden 24 saat önce kaplara konuldu ve bu süre boyunca balıklar aç bırakılarak açlık seviyesi standartlaştırıldı.

Kontrol deneyleri için iki kap kullanıldı; bu kaplara balık konulmadı ancak aynı sayıda sivrisinek larvası konuldu. Özellikle M. callainos türünde yapılan pilot deneylerde yüksek avlanma oranı tespit edildiğinden, böcek yetiştirme tesisinden alınan ilk 500 adet 4. evre larva her bir deney kabına konuldu (Şekil 5). Larvaların yaklaşık %75'i tüketildiğinde, kaplara 200 adet sivrisinek larvası daha eklendi. Deney 24 saat boyunca (sabah 9'dan ertesi gün sabah 9'a kadar) gerçekleştirildi ve 24 saat içinde optimum avlanmayı belirlemek için iki gün üst üste uygulandı. Deney üç kez tekrarlandı ve her bir balık bağımsız bir biyolojik tekrar olarak kabul edildi. Ortaya çıkan pupalar çıkarıldı ve yerlerine larvalar konuldu. Su sıcaklığı ve oda sıcaklığı 24 ± 1 °C'de tutuldu. Deney kaplarına konulmadan önce her bir balığın standart uzunluğu ve ağırlığı kaydedildi. Larva tüketimi deney kabında kalan larva sayısının, içeri sokulan toplam larva sayısından çıkarılmasıyla belirlendi.

[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261259441.jpg[/IMG]
[B]Şekil 4.[/B] İçinde tek tek balıklar bulunan 2 litre suyla doldurulmuş deneysel kaplar

[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261300331.jpg[/IMG]
[B]Şekil 5.[/B] An. Gambiae'nın 4. evre larvaları

[B]M. callainos ve C. afra'da An. gambiae larvalarına, balık pullarına ve zooplanktonlara olan tercih[/B]

Alternatif avın (zooplankton) ve diğer balık yemlerinin (pul yemler) 4. evre An. gambiae larvalarının M. callainos ve C. afra tarafından avlanması üzerindeki etkilerini değerlendirmek için, deney, kuyudan elde edilen 2 L klor içermeyen su ile doldurulmuş 4 L'lik plastik bir kapta gerçekleştirildi. Deney birimleri, deneyden 24 saat önce kaba konulan bireysel balıklardan oluşuyordu ve deney dört tekrar halinde yürütüldü. Açlık seviyesini standartlaştırmak için, balıklara gerçek deneyden 1 saat önce vücut ağırlıklarının %0,5'i oranında pul yem verildi. M. callainos için; her dört balığa 150’şer adet An.gambia larvası diğer dört balığa toplam 150 An. gambiae larvası verildi, bir başka dört balığa ise her birine 150 An. gambiae larvası ve 360 zooplankton (1 ml zooplanktonlu su) verildi ve diğer dört balığa da her birine 150 An. gambiae larvası ve vücut ağırlığının %10'u kadar pul yem verildi. C. afra için, diğer tüm uygulamalar M. callainos'takiyle aynı kaldı, ancak yavaş avlanma oranları nedeniyle sadece 30 larva verildi. Balıkların sivrisinek larvalarını avlamalarına M. callainos için 30 dakika, C. afra için ise 2 saat süreyle izin verildi. Deney, aynı balıklar kullanılarak iki gün üst üste iki kez tekrarlandı. Tüm uygulamalarda iki balık türü tarafından tüketilen An. gambiae larvalarının sayısı kaydedildi.

[B]Gelişim Aşamasına Özgü M. callainos ve C. afra tarafından An. Gambiae Avlanması[/B]

Bu tamamen rastgele yapılmış deneysel tasarım, tek bir faktörün (sivrisinek gelişim aşaması) üç seviyede larva evresi 2 (L2), larva evresi 4 (L4) ve pupa evresi ile balıklar tarafından tüketilen av sayısına etkisini değerlendirmek için yapılmıştır. Her iki balık türünde de deneyler sırasında 2 erkek ve 2 dişi kullanılmıştır. Balıklar deney kaplarına 24 saat önce yerleştirilmiş ve açlık, deneyden 1 saat önce vücut ağırlığının %0,5'i oranında beslenerek standardize edilmiştir. M. callainos için, her bir balık 50 adet L2 evresi, L4 evresi ve pupa almıştır. C. afra için ise her balık aynı anda her sivrisinek evresinden 30 adet almıştır. Avlanma 15 dakika ile sınırlandırılarak, ardından balıklar deney kaplarından çıkarılmış ve her aşamanın (L2, L4 ve pupa) kalan sayısı kaydedilmiştir. Deney, aynı balıklar kullanılarak iki ardışık günde iki ve dört kez tekrarlanmıştır.

[B]Veri analizi[/B]

Poisson regresyon modeli, balık ağırlığı, cinsiyeti, standart uzunluğu ve türü ile tüketilen larva sayısı arasındaki ilişkiyi ve ayrıca diğer balık yemlerinin ve alternatif avların iki balık türü tarafından tüketilen larva sayısı üzerindeki etkilerini değerlendirmek için kullanıldı. Aşırı dağılımlı veriler durumunda, negatif binom regresyonu kullanıldı. Son indirgenmiş model, p-değerleri 0,05'ten büyük olan tahmin edilenler çıkarılarak tam modelden türetildi. Tek yönlü Varyans Analizi, An.gambiae türünün tüketilen 2. ve 4. evre larvalarının ve pupalarının ortalama sayısındaki anlamlı farklılığı değerlendirmek için kullanıldı. Tüm veriler, %5 anlamlılık düzeyinde R istatistiksel yazılımı sürüm 4.2.1 (R Core Team, 2023) kullanılarak analiz edildi.

[B]Sonuçlar[/B]

M. callainos ve C. afra'nın 24 saatlik süre içinde 4. evre An. gambiae larvaları üzerindeki avlanma etkinliği 24 saatlik bir biyolojik testte, M. callainos 883,4 ± 66,7 A. gambiae larvası tüketirken, C. afra 247,5 ± 25,2 A. gambiae larvası tüketmiştir. İki balık türü arasında tüketilen ortalama larva sayısında anlamlı bir fark olmuştur (p=0,038). M. callainos, C. afra'dan daha fazla larva tüketmiştir. Hem ağırlık hem de standard balık boyu, iki balık türü tarafından tüketilen larva sayısını önemli ölçüde etkilemiştir (Tablo 1 ve 2).

[B]Tablo 1[/B]. M. callainos ve C. afra'nın An. gambiae 4. evre larvaları üzerindeki 24 saatlik avlanma miktarı
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261304121.jpg[/IMG]

[B]Tablo 2[/B] Balık türü, ağırlığı, cinsiyeti ve standart uzunluğunun tüketilen sivrisinek larvası (An. gambiae) sayısı üzerindeki ana etkileri
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261304411.jpg[/IMG]

[B]M. callainos ve C. afra'nın An. gambiae larvaları üzerindeki avlanması[/B]

An. gambiae larvaları, pul yem ve zooplankton varlığında; M. callainos sırasıyla 139 ± 4, 125 ± 9 ve 130 ± 7,5 larva tüketti. C. afra, larvalar tek başına sunulduğunda 28,1 ± 3,5 larva, pul yemle birlikte sunulduğunda 25,7 ± 4,0 larva ve rotifer ile birlikte sunulduğunda 27,3 ± 2,6 larva tüketti. Her iki balık türünde de zooplankton ve pul yemin varlığı, An. gambiae larvaları üzerindeki avlanmalarını önemli ölçüde (p 0,05) etkilemedi (Tablo 3).

[B]Tablo 3[/B] Balık pulu ve rotiferlerin varlığının iki balık türü tarafından tüketilen sivrisinek larvalarının sayısı üzerindeki başlıca etkileri
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261305251.jpg[/IMG]

[B]M. callainos ve C. afra tarafından gelişim evresine özgü An. gambiae larvalarının avlanması [/B]

M. callainos tarafından tüketilen ortalama L2, L4 ve pupa sayısında anlamlı bir fark vardı (p=0,016). Balık, L4 ve pupalara kıyasla anlamlı derecede daha az L2 larvası tüketti. Buna karşılık, C. afra, tüketilen ortalama L2, L4 ve pupa sayısında anlamlı bir fark göstermedi (p=0,071) (Tablo 4).

[B]Tablo 4[/B] M. callainos'un An. gambiae'nin farklı gelişim evrelerindeki avlanması
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/240492/200720261308151.jpg[/IMG]

[B]Tartışma[/B]

Sivrisinek kaynaklı hastalıklar, tropikal ve subtropikal ülkelerde önemli zorluklar olmaya devam etmektedir. Sivrisinekler, insanlarda sıtma, sarı humma ve dang humması gibi ölümcül hastalıklara neden olan patojenleri taşır. Sulama kanalları, balık havuzları ve pirinç tarlaları, diğerlerinin yanı sıra, sivrisinekler için üreme alanları sağlar. Larva kaynak yönetimi (LSM) Balık gibi biyolojik yırtıcılar kullanılarak, bu su kütlelerinde, diğer büyük doğal su kütleleri de dahil olmak üzere sivrisinekleri kontrol etmek için uygun maliyetli ve sürdürülebilir bir yaklaşım sunar. Sivrisineklerin biyolojik kontrolü için balık seçimi, balıkların çevredeki diğer doğal besin kaynaklarıyla birlikte var olurken sivrisinek larvalarını beslemedeki etkinliğine bağlıdır. Ek olarak, ideal larva yiyen balıklar, sivrisinek gelişiminin tüm sucul aşamalarıyla beslenmelidir, özellikle de daha sonraki aşamalara - üçüncü ve dördüncü evre larvalar ve pupalara - öncelik vermelidir, böylece belirli aşamalar yokken av değiştirme veya açlık dönemleri olmadan sürekli beslenmeyi sürdürebilirler.

[B]M. callainos ve C. afra'nın 4. Evrede An. gambiae larvaları üzerindeki 24 saatlik avlanma etkinliği [/B]

Bu çalışma, Malavi cikletleri olan M. callainos ve C. afra'nın laboratuvar ortamında An. gambiae larvaları üzerindeki avlanmasının ilk belgelenmesini sunmaktadır. Bu iki balık türünün 24 saat içinde tükettiği sivrisinek larvalarının sayısı, benzer laboratuvar çalışmalarında bildirilen diğer önerilen larva yiyen balık türlerine kıyasla daha fazlaydı. Örneğin, Gambusia affinis (Gambusya-Sivrisinek Balığı), Noreen vd. tarafından bildirildiği üzere günde 180-190 larva tüketirken, Orieochromis mossambica, Esomus danricus, Oryzias melastigma, Puntius sophore Das vd. tarafından bildirildiği üzere günde 50-100 larva tüketmektedir. Betta splendens, Tropheops tropheops, Osphronemus gorami, Pterophyllum scalare Ghosh ve ark. tarafından bildirildiği üzere 24 saatte 40 ± 9.608 ila 238 ± 27.536 arasında avlanan ve Aphanius dispar Haq ve Yadav tarafından bildirildiği üzere 24 saatte 128 ± 0.2 Anopheles stephensi larvası tüketen türler arasında yer almaktadır.

C. afra'nın M. callainos'a kıyasla gözlemlenen daha düşük avlanma oranı, Permata ve ark. tarafından belirtildiği gibi, balığın yaşına bağlanabilir; bu yazarlar, daha yaşlı balıklarda avlanma oranının genç balıklara göre daha yüksek olduğunu bildirmiştir. Aksine çalışmada kullanılan M. callainos, yetişkin bireylerdi, deney sırasında kullanılan C. afra'lar ise genç bireylerdi çünkü C. afra'nın yetişkin erkek ve dişilerinin standart uzunluğu tipik olarak 70-90 mm arasında değişmektedir. Bu nedenle, gelecekteki çalışmalar, optimal avlanma kapasitelerini belirlemek için yetişkin C. afra'yı içermelidir.

[B]M. callainos ve C. afra'nın pul yem ve zooplankton varlığında An. gambiae larvalarını avlaması[/B]

Her iki balık türünde de, zooplankton ve pul yem varlığı, An. gambiae larvaları üzerindeki avlanmalarını önemli ölçüde etkilemedi. Benzer sonuçlar Matias ve Adrias tarafından da rapor edildi; onlar da Nothobranchius guentheri balığının zooplanktonlara göre sivrisinek larvalarına karşı yüksek tercih gösterdiğini gözlemlediler. Gözlemlenen tercih, zooplanktonlardan ziyade larvalara yönelik olabilir; bu Optimal avlanma teorisinin önerdiği gibi, avın görünürlüğünü ve avcı için karlılığını etkileyen av büyüklüğünden kaynaklanıyor olabilir; bu teori, larvivor balıklar gibi avcıların, daha fazla enerji kazanımı ve görünürlük için daha küçük avlara göre daha büyük avları seçeceğini öne sürüyor. An. gambiae larvaları 4. evrelerinde mikroskobik olan ve yaklaşık 0,2 mm ölçülerinde olan zooplanktonlara kıyasla daha büyüktür (yaklaşık 3,5–5 mm). Balığın pul yeme göre larvaları tercih etmesinin nedeni, avın hareketine ve tespit ipuçlarına bağlı olabilir; bu ipuçları, avcının canlı ve hareketsiz yiyecekler arasındaki tercihini etkiler. Bu bulgular, hem M. callainos'un hem de C. afra'nın, zooplankton gibi diğer besin kaynaklarını içeren doğal su kütlelerinde ve balık pulları gibi ek yemlerin sağlandığı balık havuzları gibi yönetilen su sistemlerinde sivrisinek larva popülasyonunu baskılama potansiyelini vurgulamaktadır.

[B]M. callainos ve C. afra tarafından An. gambiae'nin gelişim evresine özgü avlanması[/B]

Bu çalışmada, M. callainos 4. evre larvaları ve pupaları 2. evre larvalardan daha çok tercih etmiştir. Bu bulgular ayrıca optimal beslenme teorisine de uymaktadır. A. gambiae'nin 4. evre larvalarının ve pupalarının boyutu neredeyse aynı ve 2. evre larvalardan daha büyüktür, bu nedenle gözlemlenen tercih budur. Ghosh ve ark. tarafından da benzer sonuçlar bildirilmiştir. C. afra'da gözlemlenen seçici olmayan örüntü, Kao ve ark. tarafından bildirildiği gibi, balık büyüklüğü ve görsel çözünürlük gibi diğer faktörlere atfedilebilir. Deneylerinde, Kao ve ark., balık büyüklüğü, görsel çözünürlük ve av seçimi arasında doğrudan bir ilişki öngören bir model kullandılar. Nöroanatomik kanıtlar ayrıca, balıklar büyüdükçe görsel çözünürlüğün arttığını da göstermektedir. Bu çalışmada kullanılan C. afra balıkları genç olduğundan, görsel çözünürlüklerinin hala gelişme aşamasında olduğu ileri sürülebilir. Bu nedenle, C. afra'daki seçici olmayan davranış, potansiyel avı tanıma ve seçme konusunda zayıf görsel yeteneğe atfedilebilir. Çalışma, tamamen büyümüş C. afra balıkları kullanılarak daha fazla deney yapılmasını önermektedir.

Birkaç denemeye rağmen, dalgıçlar yetişkin C. afra balıklarını yakalayamadılar ve bu nedenle genç C. afra balıklarının kullanılması gerekti. Sınırlı kaynaklar ve çalışma süresi nedeniyle, odak öncelikle iki yırtıcı balığın sivrisinek kontrolündeki potansiyellerini değerlendirmek için saha denemelerine dahil edilme kararını yönlendirebilecek temel deneylerin yürütülmesine odaklandı.

[B]Sonuç ve öneri[/B]

Sivrisinek kontrolünde larva yiyen balıkların LSM stratejisine entegrasyonu sürdürülebilir, maliyet etkin ve çevre dostu bir yaklaşımdır. Malavi Gölü'nden iki ciklet türü olan M. callainos ve C. afra, laboratuvar koşullarında yüksek larva yeme potansiyeli göstermiştir. Diğer yemlerin (balık pul yemleri) ve alternatif avların (zooplankton) varlığı, iki balık türünün An. gambiae larvalarını avlamasını etkilememiştir. Laboratuvar koşulları doğal ortamdan oldukça farklı olduğundan,

1) pirinç tarlaları veya balık havuzları gibi doğal ortamlardaki performanslarını anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır,
2) Malavi Gölü'nde 1000'den fazla ciklet bulunduğundan,
Malavi'de bulunan diğer cikletlerin larvaları yeme potansiyelini değerlendirmek gereklidir.

[B]Referanslar[/B]

1. Nebbak A, Almeras L, Parola P, Bitam I. Mosquito vectors (Diptera: Culicidae) and mosquito-borne diseases in North Africa. Insects. 2022;3:962.
2. Elbers ARW, Koenraadt CJM, Meiswinkel R. Mosquitoes and Culicoides biting midges: vector range and the influence of climate change. Rev Sci Tech. 2015;34:123–37.
3. Weaver SC, Charlier C, Vasilakis N, Lecuit M. Zika, chikungunya, and other emerging vector-borne viral diseases. Annu Rev Med. 2017;69:395–408.
4. Parola P, Musso D, Raoult D. Rickettsia felis. The next mosquito-borne outbreak? Lancet Infect Dis. 2016;16:1112–3.
5. WHO. World malaria report: Addressing inequity in the global malaria response. Geneva: World Health Organization; 2024.
6. Gowelo S, McCann RS, Koenraadt CJM, Takken W, Berg HVD, Manda-Taylor L. Community factors affecting participation in larval source management for malaria control in Chikwawa district, Southern Malawi. Malar J. 2020;19:195.
7. Kamndaya M, Mfipa D, Lungu K. Household knowledge, perceptions and practices of mosquito larval source management for malaria prevention and control in Mwanza District, Malawi: a cross-sectional study. Malar J. 2021;20:150.
8. WHO. Larval Source Management: A supplementary measure for malaria vector control. An Operational Manual. Outlooks on Pest Management. Geneva: World Health Organization; 2013.
9. WHO. Use of fish for mosquito control. Regional office of Eastern Mediterranean. Cairo: World Health Organization; 2003.
10. Gachelin G, Garner P, Ferroni E, Verhave P, Opinel A. Evidence and strategies for malaria prevention and control: a historical analysis. Malar J. 2018;17:96.
11. Jafari A, Enayati AA, Jafari F, Haghi FM, Nasibeh H, Reza S, et al. A narrative review of the control of mosquitoes by larvivorous fish in Iran and the World. Iran J Health Sci. 2019;7:10.
12. Das MK, Rao MRK, Kulsreshtha AK. Native larvivorous fish diversity as a biological control agent against mosquito larvae in an endemic malarious region of Ranchi District in Jharkhand. India. J Vector Borne Dis. 2018;55:34–41.
13. Konings FA. Malawi cichlids in their natural habitat. 4th ed. El Paso, Texas: Cichlid Press; 2008.
14. Ribbink AJ, Marsh BA, Marsh AC, Ribbink AC, Sharp BJ. A preliminary survey of the cichlid fishes of rocky habitats in Lake Malawi: results - The Mbuna - Pseudotropheus. S Afr J Zool. 1983;18:149–310.
15. Msukwa A, Cowx I, Harvey JP. Vulnerability assessment of Lake Malawis ornamental fish resources to export ornamental trade. Fish Res. 2021;238:105869.
16. Konings FA. Metriaclima callainos. The IUCN Red List of Threatened Species 2018: e.T61134A47236276.
17. Zidana KH. Population genetics of the cichlid Cynotilapia Afra (Gunther 1894) in its native and introduced ranges in Lake Malawi. PhD thesis, University of Hull; 2010.
18. Konings AF, Stauffer JR. Revised diagnosis of Metriaclima (Teleostei: Cichlidae) with description of a new species from Lake Malaŵi National Park, Africa. Ichthyol Explor Freshwaters. 2006;17::233–46.
19. Kidd MR. Patterns and process during the diversification of the cichlid fishes in Lake Malawi, Africa. PhD thesis. University of New Hampshire; 2006.
20. Kasembe J. Metriaclima callainos. The IUCN Red List of Threatened Species: 2017 e.T61134A120799517.
21. Chandra GI, Bhattacharjee SN. Chatterjee, Ghosh A. Mosquito control by larvivorous fish. Indian J Med Res 2008;127::13–27.
22. Frake AN, Willy N, Edward DW, Joseph PM. Estimating spatio-temporal distributions of mosquito breeding pools in irrigated agricultural schemes: a case study at the Bwanje Valley irrigation scheme. Malar J. 2020;19:38.
23. Maheu-Giroux M, Martin C, Veronica E, Lea B, David L, Oliver T, et al. Risk of malaria transmission from fish ponds in the Peruvian Amazon. Acta Trop. 2010;115:112–8.
24. Aditya G, Santanu P, Nabaneeta S, Goutam KS. Efficacy of indigenous larvivorous fishes against Culex quinquefasciatus in the presence of alternative prey: implications for biological control. J Vector Borne Dis. 2012;49:217–25.
25. Hurst TP, Michael DB, Brian HK. Laboratory evaluation of the predation efficacy of native Australian fish on Culex annulirostris (diptera: culicidae). J Am Mosq Control Assoc. 2004;20:286–91.
26. Service MW. Can we control mosquitoes without pesticides? a summary. J Am Mosq Control Assoc. 1995;11:290–3.
27. Noreen M, Arijo AG, Ahmad L, Sethar A, Leghari MF, Bhutto MB, et al. Biological control of mosquito larvae using edible fish. Int J Innov App Res. 2017;5:526.
28. Ghosh A, Bhattacharjee I, Ganguly M, Mondal S, Chandra G. Efficacy of some common aquarium fishes as biocontrol agent of pre-adult mosquitoes. Buletin Penelit Kesehat. 2004;32:144–9.
29. Haq S, Yadav RS. Geographical distribution and evaluation of mosquito larvivorous potential of Aphanius dispar (Ruppell), a native fish of Gujarat, India. J Vector Borne Dis. 2011;48:236–40.
30. Permata SH, Yotopranoto S, Kusmartisnawati K. Effectiveness of Betta splendens as a biological predatory against Aedes aegypti larvae. Folia Med Indones. 2015;51:268.
31. Tawil P. Description of a new cichlid species from Lake Malawi, with reexamination of Cynotilapia afra (Gunther, 1893) and Microchromis zebroides (Johnson, 1975). Cybium. 2011;35:201–11.
32. Matias JR, Adrias AQ. The use of annual killifish in the biocontrol of the aquatic stages of mosquitoes in temporary bodies of fresh water; a potential new tool in vector control. Parasit Vectors. 2010;3:46.
33. Troost TA, Koi BW. Joint evolution of predator body size and prey-size preference. Evol Ecol. 2008;22:771–99.
34. Cohen JE, Pimm SL, Yodzis P, Saldana J. Body sizes of animal predators and animal prey in food webs. J Anim Ecol. 1993;62:67–78.
35. Kao LT, Wetterer JK, Hairston NG. Fish size, visual resolution, and prey selectivity. Ecology. 1985;66:1729–35.
36. Gillies MT, Meillon B. The anophelinae of Africa south of the Sahara (Ethiopian zoogeographical region). S Afr Inst Med Res. 1968;54:1–343.
37. Farswan S, Devi NP. Study on prey preference of two indigenous larvivorous fish Trichogaster fasciata and Puntius sophore. Int J Multidiscipl. 2023;8:91–8.

[B]İlgili ve Benzer Diğer Makaleler[/B]

[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/bir_grup_%E2%80%98topluluk_community%E2%80%99_tank_cikleti_k1005326.asp [/URL]- 20 Ocak 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/tuzlu_su_cikletleri_k1006021.asp[/URL] - 10 Şubat 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/ciklet_baliklarinin_cesitliligi_k1007966.asp[/URL] - 17 Mart 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/aldatan_ve_aldatilan_cikletler_k1008761.asp[/URL] - 15 Nisan 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/mutant_erkeklere_saldiran_disi_cikletler_k1009421.asp[/URL] - 13 Mayıs 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/malawi_ciklet_sari_prenses_gelisim_asamalari_k1010164.asp[/URL] - 18 Haziran 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/bazi_dogu_afrika_cikletlerindeki_cizgisel_kaliplar_k1010519.asp?PID=6095238#scrl6095238[/URL]- 14 Temmuz 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/125_milyon_yil_oncesinden_bir_ciklet_k1010985.asp[/URL] - 12 Ağustos 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/kesfedilen_10_milyon_yillik_3_ciklet_turu_k1012424.asp[/URL] - 11 Eylül 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/orta_amerika_cikleti_erkek_midaslarda_bas_horgucu_k1012889.asp[/URL] - 15 Ekim 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/gamerika_cikleti_geophaguslarda_diyet-morfoloji_k1013489.asp[/URL] - 19 Kasım 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/baska_baliklarin_pullariyla_beslenen_bir_ciklet_k1013970.asp[/URL] - 16 Aralık 2025
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/ekstremofil_bir_ciklette_eko-morfolojik_degisimler_k1014378.asp[/URL] - 14 Ocak 2026
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/karisik_komsu_ciklet_turlerinden_ortaklasa_savunma_k1014986.asp[/URL] - 18 Şubat 2026
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/oamerika_krater_golu_cikletlerinde_panmiksi_k1015368.asp[/URL] - 10 Mart 2026
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/kabukcul_ciklet_nmultifasciatus_topluluklari_k1015904.asp[/URL] - 14 Nisan 2026
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/bazi_midas_cikletlerde_hipertrofik_dudaklar_k1016264.asp[/URL] - 12 Mayıs 2026
[URL]https://www.akvaryum.com/Forum/astronot_ciklette_kesfedilen_yeni_bir_tur_parazit_k1016536.asp[/URL] - 11 Haziran 2026[EDIT]Orhan76,2026-07-20 13:23:46[/EDIT]